Czy rekompensata przysługuje od każdej niezapłaconej w terminie faktury? W związku z wątpliwością jednego z klientów dotyczącą naliczania rekompensaty za koszty odzyskiwania należności publikujemy krótkie opracowanie tego tematu.
Wątpliwość klienta dotyczyła możliwości żądania rekompensaty od każdej niezapłaconej w terminie przez kontrahenta faktury.
Czy wierzyciel może żądać rekompensaty od każdej faktury, czy może jednak w przypadku braku zapłaty za kilka faktur jego roszczenie ogranicza się do jednej rekompensaty?
Zgodnie z art. 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych:
Wierzycielowi, od dnia nabycia ustawowych odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych przysługuje od dłużnika, bez wezwania/ rekompensata za koszty odzyskiwania należności, stanowiąca równowartość kwoty:
- 40 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego nie przekracza 5.000 złotych
- 70 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego jest wyższa, niż 5.000 złotych, ale niższa, niż 50.000 złotych
- 100 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego jest równa lub wyższa od 50.000 złotych.
Równowartość kwoty rekompensaty jest ustalana przy zastosowaniu średniego kursu euro ogłoszonego przez NBP ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne.
PRZYKŁAD:
jeżeli termin zapłaty faktury przypadał na np. 15 września 2023 roku, kwotę rekompensaty przelicza się według kursu euro na ostatni dzień roboczy września, tj. na dzień 29 września 2023 roku.
Średnie kursy euro są publikowane na stronie NBP pod —> TYM LINKIEM
Na powyższym przykładzie wierzycielowi przysługuje rekompensata w kwocie wynikającej z obliczenia:
4,6356 x 40 euro = 185,42 zł (zaokrąglenie do dwóch miejsc po przecinku).
W przypadku faktur z wyższego przedziału kurs należy pomnożyć x 70 lub 100.
Co istotne, jak wskazuje przepis wierzycielowi należy się rekompensata bez wezwania, czyli nie ma potrzeby wykazywania podjętych działań, czy poniesionych kosztów.
Co w przypadku, gdy dłużnik zalega z zapłatą kilku faktur?
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wierzyciel może żądać rekompensaty za każdą transakcję, czyli co do zasady od każdej niezapłaconej faktury.
Orzecznictwo do wykorzystania:
Niespełnienie przez dłużnika świadczenia w terminie, skutkujące nabyciem uprawnienia do odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1 lub art. 8 ust. 1 ustawy, stanowi jedyną przesłankę powstania roszczenie o stałą kwotę rekompensaty kosztów odzyskania należności. Powstanie roszczenia o stałą kwotę rekompensaty kosztów odzyskania należności w żaden sposób nie jest uwarunkowane powstaniem jakiegokolwiek uszczerbku po stronie wierzyciela w związku z niewykonaniem zobowiązania w terminie. (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 22.12.2017 roku, sygn. akt I C 780/17, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11.12.2015 roku, sygn. akt III CZP 94/15).
– Roszczenie o stałą kwotę rekompensaty kosztów odzyskania należności przysługuje wierzycielowi od każdej dokonywanej transakcji handlowej. W przypadku umów ramowych przez transakcję handlową należy rozmieć każdą transakcję wykonawczą. Powstanie roszczenia o stałą kwotę rekompensaty kosztów odzyskania należności w żaden sposób nie jest uwarunkowane powstaniem jakiegokolwiek uszczerbku po stronie wierzyciela w związku z niewykonaniem zobowiązania w terminie. Wynika to z założenia, że art. 10 ust. 1 ustawy kreuje ryczałtową postać rekompensaty kosztów odzyskania należności. Natomiast w przypadku, gdy koszty odzyskania wierzytelności przenoszą zryczałtowaną kwotę 40 euro, wierzycielowi na zasadzie art. 10 ust. 2 ustawy przysługuje roszczenie o zwrot poniesionych kosztów. Co więcej, rekompensata za koszty odzyskiwania należności w wysokości 40 euro przysługuje wierzycielowi bez konieczności wykazania, że koszty te zostały poniesione.
Dopiero poniesienie wydatków w wysokości wyższej niż 40 euro skutkuje obowiązkiem wykazania wysokości szkody poniesionej w związku z opóźnieniem dłużnika (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 22.12.2017 roku, I C 780/17).
Dłużnicy otrzymując pozew z rekompensatą naliczaną od każdej niezapłaconej faktury bronią się powołując się na nadużycie prawa przez wierzyciela. Ten jednak, kto sam naruszył zasady współżycia społecznego nie może powoływać się na nie i żądać na ich podstawie odmowy udzielenia ochrony sądowej osobie, której prawo zostało naruszone.
Byłoby to bowiem opaczne rozumienie klauzuli generalnej wyrażonej w art. 5 k.c. (wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 4.01.1979 roku, III CRN 273/78).
W konkretnej, wyjątkowej sytuacji Sąd może uznać dochodzenie rekompensaty od każdej faktury za sprzeczne ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Z taką sytuacją możemy mieć do czynienia np. w przypadku, gdy kwota roszczenia jest znacząco niższa, niż kwota rekompensaty, gdy opóźnienie w płatności jest znikome (Sąd Najwyższy III CZP 94/15, uchwała z dnia 12.12.2019 roku, III CZP 48/19).
Oprócz kwoty rekompensaty wierzycielowi przysługuje również zwrot w uzasadnionej wysokości poniesionych kosztów przekraczających kwotę rekompensaty. Tutaj jednak już trzeba ją wykazać.
Ważnym zastrzeżeniem jest zakaz zbywania wierzytelności o rekompensatę (dotyczy to np. firmy windykacyjnej, która kupiła wierzytelność).
PODSUMOWANIE:
Rekompensata przysługuje od każdej faktury niezapłaconej w terminie bez względu na podjęte działania i szkodę i nie stanowi nadużycia prawa naliczanie jej od każdej faktury. Jeżeli więc kontrahent zalega z zapłatą kilku faktur, wierzyciel może żądać od niego rekompensaty od każdej faktury.
Ten, kto nie płaci w terminie nie może się powoływać na nadużycie prawa, bo sam nie płacąc dopuszcza się nadużycia.
Generalnie rekompensata przysługuje od każdej faktury. W pewnych wyjątkowych sytuacjach można jednak uznać, że naliczanie rekompensaty od każdej faktury jest nadużyciem prawa (orzecznictwo po 2020 r.). Za takie wyjątkowe sytuacje mogą być uznane rekompensaty od ciągu faktur na niewielkie kwoty, albo z 1-2 dniowym opóźnieniem.
Czy warto ponawiać egzekucję wobec dłużników? – przeczytasz we wcześniejszym wpisie TUTAJ.
Zastrzeżenie prawne: Treści zawarte w artykule mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny i nie mogą zastępować profesjonalnych porad czy usług prawnych. Przed podjęciem decyzji należy skonsultować się z radcą prawnym lub innym specjalistą w danej dziedzinie.